|

Historia udokumentowanych polowań
królewskich w Puszczy Białowieskiej sięga 1409 r., kiedy to Król Polski
Władysław Jagiełło wraz ze swoją świtą i bratem Witoldem polował w
puszczańskich ostępach. Sława Puszczy jako miejsca obfitującego w zwierzynę
łowną i jednego z nielicznych miejsc w Europie, w których występował jeszcze
żubr przyciągnęła uwagę króla. Polowanie z 1409 r. nie było zorganizowane
dla rozrywki, ale w jednym, konkretnym celu. Upolowaną zwierzynę porcjowano,
solono, ładowano w beczki, a następnie rzekami spławiano do Płocka, gdzie
jako zapasy żywności miała służyć wojskom Polskim i Litewskim w czasie wojny
z zakonem krzyżackim.
O tym wydarzeniu pisze Jan Długosz w swoim
dziele „Historia Polonica”. Wspomina on również drugą wizytę Jagiełły w
Puszczy Białowieskiej, kiedy to 70-cio letni król spadając z konia podczas
polowania złamał sobie nogę. Długosz datuje ten incydent na 1426 r.
W Puszczy Białowieskiej polowali również
następni polscy władcy: wnuk Jagiełły – Aleksander Jagiellończyk (w 1504
r.), Zygmunt I Stary, który jako pierwszy wprowadził prawną ochronę żubrów.
W Puszczy polowali również Zygmunt August, Stefan Batory, za którego
panowania w puszczańskich lasach wybudowano pierwszy zwierzyniec pełniący
głównie rolę miejsca królewskich polowań.
Rozpoczęty przez Batorego model polowania w
zwierzyńcach był w późniejszych okresach kontynuowany przez polujących w
Puszczy: Jana Kazimierza, Augusta III Sasa i Stanisława Augusta
Poniatowskiego.
Najstarszy w Białowieży zabytek – wapienny
obelisk – upamiętnia polowanie króla Augusta III Sasa z 1752 r. i w chwili
obecnej znajduje się w Parku Pałacowym. Krótki opis tego polowania (przez
niektórych określanego jako rzeź) wyryto na obelisku w języku niemieckim i
polskim:
Dnia 27 Septembra 1752 Nayjasniejsze
Państwo August III, Król Polski Elekt. Saski, z Królową Jeymością y
królewiczami Ichm. Xawerem y Karolem tu mieli polowanie, y zabili:
42 żubrów; to jest 11 wielkich, których
najwaznieyszy ważil 14 Centn. 50 funt., 7 mnieyszych; 18 żubżyców; 6
młodych; 13 łosiów to yset 6 z których nayważnieyszy ważył 9 Centn. 75 f.; 5
samic; 2 młodych, 2 sarny. Summa 57 sztuk.
Dalej wymieniani są dostojnicy uczestniczący
w polowaniu.
Królowie Polscy nie tylko polowali w
Puszczy, ale też chronili jej zasoby min. powołując „służby jej i żubrów
strzegące”.
Po III Rozbiorze Polski następne polowanie
władcy miało miejsce dopiero w 1860 roku, kiedy to na polowanie do Puszczy
przybył Car Rosji Aleksander II. Podczas dwudniowego polowania ubito m.in.
28 żubrów, a na jego pamiątkę w osadzie Zwierzyniec ustawiono wykonany z
żeliwa pomnik żubra.
W 1888 r. Puszcza Białowieska weszła w
skład apanaży carskich. Polowali na jej terenie carowie: Aleksander III i
Mikołaj II oraz Wielcy Książęta.
Ostatnim władcą polującym na żubry w
Puszczy Białowieskiej był książę Monako, polowanie odbyło się w 1913 r.
Pomimo starannie prowadzonej gospodarki
łowieckiej pogłowie żubra w Puszczy Białowieskiej malało:
–
w 1857 r. było około 1898 żubrów
–
przed I Wojną Światową w 1915 r. w
Puszczy Białowieskiej żyło 727 żubrów
Po I Wojnie Światowej, w 1919 r. do Puszczy
Białowieskiej przybywa specjalna komisja, której celem było odnalezienie i
ochrona żyjących na wolności żubrów. W kwietniu 1919 r. członkowie komisji
znajdują kości zabitych żubrów - żywych zwierząt w Puszczy nie było.
Były to pozostałości po ostatnich na
świecie, wolnożyjących żubrach nizinnych. |